13. ਡੁਬਦਾ ਬੇੜਾ। Mayday

ਸਾਡੀ ਰਸੋਈ ਕੋਈ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬੇੜਾ ਬਣ ਗਈ ਏ। ਮੌਲ੍ਹੇਧਾਰ ਭੁੱਖੇ ਲੋਕ ਵਰਸਦੇ ਨ ਤੇ, ਅਸੀਂ ਦੌੜਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਡ ਕੇ ਏਹ-ਦੇ ਬਾਦਬਾਨ ਦਰੁਸਤ ਕਰਦੇ ਵਾਂ। Don ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਹਸਦਾ ਚਾਕੂ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਵੱਢੀ ਜਾਵੰਦਾ ਏ। ਕੜਾਹੀ ਚੋਂ ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲ ਉੱਡ ਰਹੇ ਨ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਢਿੱਡ ਚ ਠਾਹ-ਠਾਹ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਦੀ ਏ। ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਇਸ ਵੇਲ਼ੇ foodbank ਚ ਵਾਂ, ਮੇਰੇ ਢਿੱਡ ਚ ਪੈਵੰਦੇ ਕੜਵੱਲਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਘਰ ਬੈਠਾ ਮੇਰਾ ਬਿੱਲੂ ਡਰ ਜਾਵੰਦਾ ਏ। ਆਖਦਾ ਏ ਕੁਝ ਖਾ ਲੈ, ਪਰ ਮੈਂ-ਨੂੰ ਤਾਂ ਤੇਹਾ ਲੱਗਿਆ ਏ, ਭੁੱਖ ਨਾ-ਹੀਂ।

ਜਹਾਜ਼ ਕੀ ਰਾਣੀ ਰਸੋਈ ਦੇ ਐਨ ਵਿਚਕਾਰ ਖਲੋਤੀ ਲਾਲ-ਕਿਤਾਬ ਵਿਚੋਂ ਹੋਣੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਨੁਸਖੇ ਉੱਚੀ ਦੇਣੀ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਏ। ਓਹ ਨੂੰ ਪਤਾ ਏ ਕਿ ਟਟੀਹਰੀ ਨੂੰ ਗਲਤੀ ਲੱਗੀ ਏ। ਓਹ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਏ ਕਿ ਬਿੱਲੂ ਨਾ ਡਰੇ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਸਾਰੇ ਰਸੋਈਏ ਨਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਹੜੂ ਚੋਂ ਬਾਹਿਰ ਕੱਢਣ ਚ ਲੱਗੇ ਨ। ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਚੌਹੀਂ ਪਾੱਸੀਂ, ਪਰ ਕੰਨ ਓਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬਤ ਚ ਲੱਗੇ ਨ। ਰੌਲ਼ੇ ਚ ਮੈਨੂੰ ਅੱਧੇ ਨਿਰਦੇਸ ਸੁਣੀਂਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਹਰ ਮਿੰਟ ਬਾਅਦ ਓਹ ਉੱਚੀ ਦੇਣੀ ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਲੈਵੰਦੀ ਏ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬਹੁੰ ਦੂਰੋਂ ਬਹੁੰ ਉੱਚੀ ਦੇਣੀ ਕੁਝ ਆਖੇ, ਪਰ ਤੁਹਾਂ-ਨੂੰ ਸੁਣੇ ਨਾ। ਲੱਤਾਂ ਦੀ ਪੌੜੀ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਮੈਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ਼ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ।

“ਮਨੂਅ! How are you holding up?”

ਮੇਰਾ ਨਾਂ।
ਨਾਂ।
ਨ

ਮੈਂ ਕੱਪ-ਪਲੇਟਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਟੀ ਘੱਝ ਚ ਨੁਹਾ, ਮੁਰਗਾਬੀਆਂ ਵਾਂਙ ਉਡਾ ਰਿਹਾ ਵਾਂ। ਮੇਰਾ ਪਰੋਜੲਚਟ ਲੰਮਾ ਏ। ਰਸੋਈਏ ਰੋਟੀ ਪਕਾ ਕਰ ਤੁਰ ਜਾਵਣ ਤਾਂ ਬਹੁਤਾ ਕੰਮ ਭਾਂਡੇ-ਮਾਸਟਰ ਦਾ ਹੀ ਹੋਂਦਾ ਏ। ਭੁੱਖੇ ਲੋਕ ਦੋ-ਚਾਰ ਪਲੇਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਖੇਡ੍ਹ ਕੇ ਜਾਂ ਤੋੜ੍ਹ ਕੇ ਹੀ ਰੋਟੀ ਖਾਵੰਦੇ ਨ। ਮੈਂ ਪੰਜਾਹ ਸੁੱਚੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ ਤੋਰਦਾ ਵਾਂ, ਜਹਾਜ਼-ਰਾਣੀ ਜੂਠੀਆਂ ਦੇ ਚਾਰ ਟੋਕ੍ਹਰੇ ਮੇਰੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਲਿਆ ਧਰਦੀ ਏ ਤੇ ਪੁਛੱਦੀ ਏ, "You got this ਮਨੂਅ’?"

How are you doing,ਮਨੂਅ’?
Holding up somehow!

ਇਤ-ਥਾਂ ਮੈਂ ਆਪ ਰੋਟੀ ਖਾਵਣ ਆਇਆ ਸਾਂ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਭੁੱਖ ਹੋਰ ਨਿਕਲੀ।

ਮਤੀ ਤਮਾਂਅ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਕੇਹੇ-ਥਾਹ ਨਹੀਂ ਜੀਵਣ ਦੇਵੰਦੀ! ਭੁੱਖ ਜੇ ‘ਕੱਲੇ ਢਿੱਡ ਦੀ ਹੋਵੰਦੀ ਤਾਂ ਅੱਜ ਹੋਰਾਂ ਮੌਜ ਕਰਦੇ ਭੁੱਖਿਆਂ ਕੰਨੀ ਬਾਹਰ ਬੈਠਾ ਹੋਂਦੋਂ। ਐਪਰ ਭੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵੀ ਫ਼ਰਕ ਹੋਂਦੇ ਨ। ਮੇਰੀ ਭੁੱਖ ਚਮਕਦੀ ਏ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ਼ ਮਿੱਟੀ ਪੁੱਟਣ ਦਾ ਜੀ ਕਰਦਾ ਏ। ਜੀ ਕਰਦਾ ਏ ਆਪਣੇ ਗੋਡਿਆਂ ਪਰਨੀ ਹੋ, ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ਼ ਚੱਪੂ ਚਲਾ-ਚਲਾ ਕੇ ਖੂਹ ਕੱਢ ਦੇਵਾਂ। ਕੋਈ ਆਖੇ, ਮਨੂਅ ਰੋਟੀ ਖਾ ਲੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਅੱਗੋਂ ਹੋਰ ਚਾਹੰਬਲਾਂ। ਕੋਈ ਐਸਾ ਖੂਹ ਪੁੱਟਾਂ ਜਿਸ-ਚ ਛਾਲ਼ ਮਾਰਾਂ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾੱਸਿਓਂ ਨਿਕਲ ਜਾਵਾਂ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਲਿਖਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲ਼ ਹੋ ਗਏ ਨ। ਮੇਰਾ ਬਿੱਲੂ ਦਸ ਸਾੱਲਾਂ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਏ। Leanne ਮੈ-ਤੋਂ ਦਸ ਕੁ ਸਾਲ ਵੱਡੀ ਹੋਣੀ ਏ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਂਡੀ ਕੱਛ ਚ ਆ ਜਾਵੰਦੀ ਏ। ਮੈਂ ਡੂਢ੍ਹ ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਇਕ ਲੱਤ ‘ਤੇ ਖਲੋ ਕੇ ਭਾਂਡੇ ਮਾਂਜ ਰਿਹਾ ਵਾਂ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਲਿਖ ਰਿਹਾਂ ਤਾਂ ਭਾਂਡੇ ਨਹੀਂ ਮਾਂਜ ਰਿਹਾ- ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਵਾਂ। ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਦਸਦਾ ਵਾਂ, ਓਦੋਂ ਸੁਣਿਆ ਕਰੋ। ਇਹ ਹੋਰ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨ। ਸਭ ਕੁਝ ਰਤਾ ਦੇਰ ਨਾਲ਼ ਹੋਂਦਾ ਏ। ਹੱਥ ਮਲਣ ਨੂੰ ਹੀ ਰੱਬ ਆਖਦੇ ਨ। ਰੱਬ ਕੋਈ ਟੁੱਟੀ ਸਮਾਧੀ ਹੋਂਦਾ ਏ। ਕੁਝ ਟੁੱਟੇ, ਤਾਂ ਹੀ ਕੁਝ ਖੁੱਲਦਾ ਏ। ਕੁਝ ਬੰਦ ਹੋਵੇ ਪਰ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਖੁੱਲ ਜਾਵੰਦਾ ਏ। ਕੁਝ ਫ਼ਟ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੋਂਦੀ ਏ, light is a local phenomena. It’s not about what cracked,but the aftermath. How far the crack travelled, how it appeared, and filled itself eventually. Every story is a story of something ending.

ਕੁਝ ਗਵਾਚ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੁਝ ਲੱਭ ਜਾਵੰਦਾ ਏ। ਜਦੋਂ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ, ਤਾਂ ਵੀ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਏ, ਤੇ ਅੰਞ ਲੱਗਣਾ ਰਤਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ, ਭਾਰਾ ਲਗਦਾ ਏ। ਇਤਨਾ ਕੁ ਭਾਰ ਏ ਤੇਰਾ/ਮੇਰਾ। ਪਰ ਇਤ ਥਾਂ ਅਸੀਂ ਆਵੰਦੇ ਹੀ ਖੇਹ ਖਾਵਣ ਵਾਂ।

ਚੇੱਤਾ ਰੱਖੋ ਤਾਂ ਚੇੱਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਏ, ਪਰ ਰੱਖੇ ਕੌਣ? ਚੇੱਤਾ ਰੱਖੋ ਤਾਂ ਓਹ ਹੁਣ ਦੇ ਐਨ ਵਿਚਕਾਰ ਪੁੰਗਰ ਪੈਵੰਦਾ ਏ, ਸਾਰੀ ਥਾਂ ਮੱਲ ਬਹੁੰਦਾ ਏ, ਚੇੱਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵੰਦਾ ਏ— ((ਘੱਪ))

ਪਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਕਿਹੜੇ ਵੇਲ਼ੇ ਦਾ ਚੇੱਤਾ ਸਾ। ਐਵੇਂ ਸਾਂਭਣ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸਾਂਭ ਹੋਂਦਾ। ਐਵੇਂ ਸਾਂਭ ਰੱਖਿਆ ਨਵੀਂ ਲੁੰਗਰ ਫੜੀ ਜਾਵੰਦਾ ਏ, ਹੋ-ਗਿਆ ਹੀ ਮੁੜ੍ਹ-ਮੁੜ੍ਹ ਹੋਈ ਜਾਵੰਦਾ ਏ ਓਹ ਵੀ ਹੋਰ ਦਾ ਹੋਰ ਬਣ ਕੇ।

ਹੁਣ ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਂਦਾ
ਕੋਈ ਮਿਲ਼ ਗਈ ਖ਼ਾਦ ਹੋਂਦੀ ਏ
ਗੋਹਾ ਹੋਂਦਾ ਏ,
ਸਿਆਪਾ ਹੋਂਦਾ ਏ
ਸ਼ੁਕਰ ਹੋਂਦਾ ਏ,
ਯੱਭ ਹੋਂਦਾ ਏ
ਗਲ ਪਿਆ ਢੋਲ੍ਹ ਹੋਂਦਾ ਏ

ਤੇ ਕੋਈ ਜਹਾਜ਼-ਰਾਣੀ
ਡਗੇ-‘ਤੇ-ਡਗਾ ਲਾਵੰਦੀ ਏ।

ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਬੜਬੋਲਾ ਪਾਗਲ ਤਕੜਾ ਹੋ ਜਾਵੰਦਾ ਏ, ਤੇ ਨੱਚਣ ਬਹਿ ਜਾਵੰਦਾ ਏ, ਓਹ ਵੀ Leanne ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ। ਮੈਂ ਚੌਵੀਂ ਘੰਟੇ ਦੌੜਦਾ ਵਾਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਜੇ ਓਸ ਪਾਗਲ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਤਾਂ ਢਾਹ ਲੈਣਾ ਏ।

ਸੁਕਰਾਤੀ ਕੰਜਰ ਬਾਲ-ਰਿਹਾੜੀ
ਸੀਟੀ ਵਜਾਵੇ ਅਰ ਗਾਵੇ:

“ਪਾਗਲਾਂ ਦੇ ਡੋਬ ਰੱਬਾ ਬੇੜੇ
ਤੇ ਸੁਹਣਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪ ਰੱਖ ਲੈ”

ਕੋਈ ਮੈਂ-ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੋ । ਮੈਂ-ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗੇ । ਮੈਂ ਹੈ ਵਾਂ।